Levenstestament: wat is het en waarom is het belangrijk?
Een testament regelt wat er met je bezittingen gebeurt na je overlijden. Maar wat als je nog leeft en toch niet meer zelf beslissingen kunt nemen? Dat is precies waar een levenstestament voor dient. Steeds meer mensen in Nederland leggen hun wensen vast in een levenstestament — en dat is niet zonder reden. In dit artikel lees je wat een levenstestament is, hoe het verschilt van een gewoon testament en waarom het belangrijk is om er tijdig over na te denken.
Wat is een levenstestament?
Een levenstestament is een juridisch document waarin je vastlegt wie namens jou beslissingen mag nemen als je dat zelf tijdelijk of blijvend niet meer kunt. Dat kan zijn door een ongeluk, een ernstige ziekte, dementie of een andere situatie waarbij je wilsbekwaamheid wegvalt.
In een levenstestament geef je één of meerdere personen een volmacht. Die persoon — de gevolmachtigde — mag dan namens jou handelen op de gebieden die jij hebt vastgelegd. Dat kunnen financiële beslissingen zijn, maar ook medische of persoonlijke beslissingen.
Het verschil met een gewoon testament is dus fundamenteel: een testament werkt pas na je overlijden. Een levenstestament werkt juist zolang je nog leeft.
Wat kun je vastleggen in een levenstestament?
Een levenstestament is persoonlijk en kan op maat worden opgesteld. Gangbare onderdelen zijn:
Financiële volmacht — je geeft iemand het recht om namens jou financiële zaken te regelen. Denk aan het beheren van bankrekeningen, het betalen van rekeningen, het verkopen van bezittingen of het doen van belastingaangifte.
Medische volmacht — je legt vast wie namens jou beslissingen mag nemen over medische behandelingen als je dat zelf niet meer kunt. Je kunt ook je eigen medische wensen vastleggen, zoals of je wel of niet behandeld wilt worden bij een ongeneeslijke ziekte.
Persoonlijke verzorging — je kunt vastleggen waar je wilt wonen als je niet meer zelfstandig kunt wonen, en hoe je dagelijkse verzorging er uit moet zien.
Wensen voor de uitvaart — je kunt in een levenstestament ook je uitvaartwensen opnemen. Dat overlapt met een wilsbeschikking, maar kan ook als aanvulling dienen.
Wat is het verschil tussen een levenstestament en een wilsbeschikking?
Een wilsbeschikking is specifiek gericht op je wensen rondom de uitvaart en medische behandeling aan het levenseinde. Een levenstestament is breder: het regelt ook financiële en persoonlijke zaken zolang je nog leeft maar niet meer wilsbekwaam bent.
Beide documenten vullen elkaar aan. Lees meer over de wilsbeschikking en het vastleggen van uitvaartwensen.
Wat is het verschil tussen een levenstestament en een codicil?
Een codicil is een handgeschreven en ondertekend document waarin je bepaalde persoonlijke wensen vastlegt, zoals wie een specifiek voorwerp erft. Een codicil is geen volmacht en regelt geen beslissingsbevoegdheid voor anderen. Een levenstestament gaat veel verder: het geeft iemand de bevoegdheid om namens jou te handelen op brede terreinen.
Wie stel je aan als gevolmachtigde?
De gevolmachtigde in een levenstestament is iemand die jij volledig vertrouwt. Dat is vaak een partner, kind of andere naaste. Het is verstandig om ook een vervanger aan te wijzen, voor het geval de eerste gevolmachtigde niet beschikbaar is.
Een gevolmachtigde hoeft geen juridische of financiële achtergrond te hebben, maar moet wel in staat zijn om verantwoorde beslissingen te nemen in jouw belang. Bespreek je keuze altijd met de persoon zelf — een gevolmachtigde moet bereid zijn deze rol op zich te nemen.
Je kunt ook meerdere gevolmachtigden aanwijzen voor verschillende domeinen: één persoon voor financiële zaken, een ander voor medische beslissingen.
Hoe stel je een levenstestament op?
Een levenstestament wordt opgesteld bij een notaris en vastgelegd in een notariële akte. Het document wordt geregistreerd in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR), zodat derden — zoals banken, artsen of overheidsinstanties — kunnen nagaan of er een levenstestament bestaat en wie de gevolmachtigde is.
De stappen in het kort:
- Nadenken over wie je als gevolmachtigde wilt aanwijzen en welke bevoegdheden je wilt verlenen
- Een afspraak maken bij een notaris
- De notaris stelt de akte op en legt deze vast in het CLTR
- Je informeert de gevolmachtigde(n) over het bestaan en de inhoud van het levenstestament
Wanneer is een levenstestament nodig?
Een levenstestament wordt pas actief op het moment dat jij niet meer zelf kunt handelen. Zolang je wilsbekwaam bent, neem jij zelf alle beslissingen.
Situaties waarin een levenstestament relevant wordt:
- Een ongeluk waarbij je tijdelijk niet aanspreekbaar bent
- Dementie of andere cognitieve achteruitgang
- Een ernstige ziekte waarbij je behandeld wordt zonder dat je kunt communiceren
- Een coma of langdurige bewusteloosheid
Zonder levenstestament kunnen nabestaanden of zorgverleners in zo’n situatie tegen juridische obstakels aanlopen. Banken blokkeren rekeningen, medische beslissingen worden gecompliceerder en er kunnen conflicten ontstaan tussen familieleden over wie namens jou mag beslissen.
Wat als je geen levenstestament hebt?
Als je geen levenstestament hebt opgesteld en je niet meer wilsbekwaam bent, kunnen nabestaanden via de rechter een bewindvoerder of mentor laten aanstellen. Dat is een tijdrovend en kostbaar traject. Met een levenstestament voorkom je dit en houd je zelf de regie over wie namens jou beslist.
Levenstestament en de uitvaart
Naast financiële en medische wensen kun je in een levenstestament ook je uitvaartwensen opnemen. Denk aan de keuze voor begraving of crematie, de gewenste kist, de locatie van de uitvaart en andere persoonlijke wensen.
Lees ook onze blog over wat te doen na overlijden voor een overzicht van alles wat nabestaanden moeten regelen — en hoe jij hen dat makkelijker kunt maken door vooruit te denken.
Wil je ook je kistkeuze vastleggen? Lees meer over zelf een uitvaartkist kiezen en welke soorten uitvaartkisten er zijn.
Levenstestament en erfenis
Een levenstestament regelt wie namens jou handelt zolang je leeft. Een gewoon testament regelt wat er met je nalatenschap gebeurt na je overlijden. De twee vullen elkaar aan maar vervangen elkaar niet. Als je beide nog niet hebt geregeld, is het verstandig om beide tegelijk bij de notaris te bespreken.
Lees meer over de eerste stappen na een overlijden in onze blog over wat te doen na overlijden.
Veelgestelde vragen over het levenstestament
Een volmacht is een onderdeel van een levenstestament. Een levenstestament is een uitgebreider document dat meerdere volmachten en wensen kan bevatten.
Ja. Een levenstestament heeft alleen juridische geldigheid als het is vastgelegd in een notariële akte en geregistreerd in het CLTR.
Ja. Zolang je wilsbekwaam bent, kun je een levenstestament aanpassen of intrekken via de notaris.
De kosten variëren per notaris en per inhoud van het document. Vraag meerdere offertes op bij notarissen bij jou in de buurt.
Niet automatisch. In het buitenland gelden de regels van het betreffende land. Informeer bij de notaris als je regelmatig in het buitenland verblijft.
Je kunt in het levenstestament controlemechanismen inbouwen, zoals de verplichting om verantwoording af te leggen aan een andere persoon of een notaris. Bespreek dit met je notaris.
