Balsemen en cremeren: gaat dat samen?

Veel nabestaanden vragen zich af of balsemen en cremeren samengaan. Het korte antwoord is: ja, dat kan. Een gebalsemd lichaam, of een lichaam dat een lichte balseming (thanatopraxie) heeft ondergaan, kan in Nederland gewoon worden gecremeerd. In dit artikel leggen we uit wat balsemen precies inhoudt, waarom crematie geen probleem vormt, wat de milieu-impact is en waar u op moet letten.

Wilt u eerst meer weten over het balsemen zelf? Lees dan ons uitgebreide artikel over wat balsemen is.

Balsemen of thanatopraxie: wat is het verschil?

In het dagelijks taalgebruik spreken we vaak over balsemen, maar in Nederland gaat het meestal om thanatopraxie, ook wel lichte balseming genoemd. Bij beide methoden wordt het bloed vervangen door een conserverende vloeistof die het natuurlijke ontbindingsproces tijdelijk stillegt, zodat het lichaam enkele dagen in goede conditie blijft.

Het verschil zit vooral in de concentratie van de gebruikte vloeistof. Bij volledige balseming is die concentratie hoger. Volledig balsemen is in Nederland alleen in uitzonderlijke gevallen toegestaan, bijvoorbeeld bij internationaal vervoer van een overledene. Thanatopraxie mag sinds 2010 bij iedere overledene worden toegepast en houdt het lichaam ongeveer tien dagen in goede staat, zonder dat koeling nodig is.

Mag een gebalsemd lichaam gecremeerd worden?

Ja. Er is geen wettelijk bezwaar tegen het cremeren van een gebalsemd of licht gebalsemd lichaam. De keuze voor thanatopraxie staat los van de keuze tussen begraven en cremeren, en kan dus prima voorafgaan aan een crematie.

Wel kan een crematorium eigen voorwaarden stellen, bijvoorbeeld over de gebruikte materialen of de kist. Het advies is daarom om dit vooraf met de uitvaartverzorger en het crematorium af te stemmen. Meer over de regels rond crematie leest u in onze artikelen over de vraag of een uitvaartkist verplicht is bij crematie en over wat er met de kist na crematie gebeurt.

Is balsemen voor een crematie belastend voor het milieu?

Een veelgestelde vraag is of de chemicaliën die bij balsemen worden gebruikt, problemen geven bij crematie. In de praktijk is de belasting voor het milieu minimaal. Crematoria in Nederland moeten voldoen aan strenge eisen voor luchtfilters. Diezelfde filters vangen ook de stoffen op die bij het cremeren van een gebalsemd lichaam vrijkomen. Bij thanatopraxie is de concentratie conserverende vloeistof bovendien laag, waardoor de impact nog kleiner is.

Waarom kiezen mensen voor balsemen voorafgaand aan een crematie?

Er kunnen verschillende redenen zijn om voor thanatopraxie te kiezen voordat een crematie plaatsvindt:

• Meer tijd voor het afscheid. Doordat het ontbindingsproces tijdelijk stilligt, is er meer ruimte om de overledene op te baren en afscheid te nemen binnen de wettelijke termijn. Lees meer over die termijn in ons artikel over hoe snel een begrafenis of crematie moet plaatsvinden.
• Een natuurlijke uitstraling. Het lichaam behoudt langer een natuurlijke kleur en conditie, wat nabestaanden kan helpen bij het afscheid.
• Opbaren zonder koeling. Een opbaring thuis of op locatie is mogelijk zonder dat koeling nodig is.
• Geen nare geuren. Tijdens de opbaarperiode blijft het lichaam in goede staat.

Aandachtspunten bij balsemen en cremeren

Hoewel balsemen en cremeren goed samengaan, zijn er enkele aandachtspunten:

• Balseming is een keuze en geen verplichting; het is een van de mogelijke vormen van opbaren.
• Niet in elke situatie kan thanatopraxie worden toegepast, bijvoorbeeld bij bepaalde infectieziekten of als het overlijden pas laat is ontdekt.
• Thanatopraxie geeft geen garantie dat het lichaam de hele periode volledig onveranderd blijft; ieder lichaam reageert anders.
• Stem de mogelijkheden en eventuele voorwaarden altijd vooraf af met de uitvaartverzorger en het crematorium.

Wat kost balsemen?

De kosten van thanatopraxie hangen af van onder meer de locatie en de uitvoering. Als indicatie geldt een bedrag rond de 650 euro inclusief de laatste verzorging. Een thuisopbaring met thanatopraxie is doorgaans niet duurder dan opbaren met koeling. Voor een totaalbeeld van de kosten van een afscheid verwijzen we naar ons overzicht over wat een uitvaart in Nederland kost.

Let op: genoemde bedragen zijn indicatief en kunnen per uitvaartverzorger en situatie verschillen.