Wet op de lijkbezorging: wat staat erin en wat betekent het?
De Wet op de lijkbezorging regelt in Nederland alles rondom het overlijden van een persoon en de wijze waarop het lichaam wordt behandeld en begraven of gecremeerd. Voor uitvaartondernemers, studenten in de uitvaartbranche en iedereen die zich oriënteert op de uitvaartsector is kennis van deze wet essentieel. In dit artikel lees je wat de wet inhoudt, welke verplichtingen er zijn en wat er de afgelopen jaren is veranderd.
Wat is de Wet op de lijkbezorging?
De Wet op de lijkbezorging (Wlb) is een Nederlandse wet die regels stelt voor de behandeling van overledenen en de wijze van lijkbezorging. De wet is voor het eerst vastgesteld in 1991 en sindsdien meerdere keren gewijzigd om aan te sluiten bij maatschappelijke ontwikkelingen.
De wet heeft als doel:
- De waardigheid van de overledene te waarborgen
- De volksgezondheid te beschermen
- Duidelijkheid te bieden over wie verantwoordelijk is voor de lijkbezorging
- De administratieve verplichtingen rondom overlijden te regelen
Voor wie geldt de Wet op de lijkbezorging?
De wet geldt voor iedereen die betrokken is bij de lijkbezorging in Nederland:
- Nabestaanden die verantwoordelijk zijn voor het regelen van de uitvaart
- Uitvaartondernemers die de lijkbezorging uitvoeren
- Artsen die het overlijden vaststellen en de overlijdensverklaring afgeven
- Gemeenten die toezicht houden op de naleving van de wet
- Beheerders van begraafplaatsen en crematoria
Wat regelt de wet: de belangrijkste onderdelen
Vaststelling van het overlijden
Overlijden moet worden vastgesteld door een arts. De arts geeft een verklaring van overlijden af. Bij een niet-natuurlijke dood — zoals een ongeluk, zelfdoding of vermoed misdrijf — wordt de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld en mag het lichaam niet worden verplaatst totdat toestemming is gegeven.
Overlijdensaangifte
Na het overlijden moet aangifte worden gedaan bij de gemeente waar de persoon is gestorven. Dit moet gebeuren binnen vijf dagen na het overlijden. Op basis van de aangifte geeft de gemeente een verlof tot begraving of crematie af — zonder dit verlof mag de uitvaart niet plaatsvinden.
Toegestane vormen van lijkbezorging
De Wet op de lijkbezorging erkent de volgende vormen van lijkbezorging:
Begraving — het begraven van het lichaam op een erkende begraafplaats. Begraving buiten een erkende begraafplaats is in Nederland niet toegestaan, ook niet op privégrond.
Crematie — het verbranden van het lichaam in een crematorium. Na crematie mag de as worden bewaard, begraven of uitgestrooid.
Asverstrooiing — het uitstrooien van as na crematie is toegestaan, mits aan de voorwaarden wordt voldaan: minimaal één maand wachttijd na overlijden en strooien op een toegestane locatie.
Vereisten aan de kist
De wet stelt eisen aan de kist die wordt gebruikt bij begraving of crematie. De kist moet:
- Voldoende stevig zijn om het lichaam te bevatten
- Gesloten kunnen worden
- Bij crematie volledig verbrandbaar zijn — metalen onderdelen die niet verbranden zijn niet toegestaan in crematiekisten
- Bij begraving op een natuurbegraafplaats volledig biologisch afbreekbaar zijn
Lees meer over de specifieke kistregels in onze blogs over biologisch afbreekbare grafkisten, het verschil tussen grafkist en crematiekist en welke kisten mogen worden begraven op natuurbegraafplaatsen.
Wie is verantwoordelijk voor de lijkbezorging?
De wet bepaalt een duidelijke volgorde van verantwoordelijkheid voor de lijkbezorging:
- De persoon die de overledene zelf heeft aangewezen in een wilsbeschikking
- De echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel
- De kinderen
- De ouders
- De broers en zussen
- Andere familieleden
- De gemeente — als niemand anders de verantwoordelijkheid op zich neemt
De verantwoordelijke persoon heeft het recht om te beslissen over de wijze van lijkbezorging, mits dit niet in strijd is met een eventuele wilsbeschikking van de overledene.
Begraafplaatsen en crematoria
De wet stelt eisen aan begraafplaatsen en crematoria. Zij moeten erkend zijn door de gemeente en voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen. Het beheer van begraafplaatsen kan in handen zijn van gemeenten, kerkgenootschappen of particuliere organisaties.
Natuurbegraafplaatsen moeten ook officieel als begraafplaats zijn erkend om begravingen te mogen uitvoeren. Een willekeurig stuk grond mag niet worden gebruikt als begraafplaats, ook niet als het privégrond betreft.
Wat is er veranderd in de Wet op de lijkbezorging?
De wet is door de jaren heen meerdere keren aangepast:
1991 — De originele wet treedt in werking. Asverstrooiing buiten begraafplaatsen wordt voor het eerst wettelijk toegestaan.
1998 — Wijziging rondom de mogelijkheid van thuis opbaren en de termijnen voor lijkbezorging.
2010 — Aanpassing van de regels rondom de overlijdensaangifte en de verklaring van overlijden.
Wet op de lijkbezorging en uitvaartondernemers
Voor uitvaartondernemers is kennis van de Wet op de lijkbezorging essentieel. De wet bepaalt wat je wel en niet mag doen als uitvaartondernemer, welke documenten nodig zijn en aan welke eisen de uitvaart moet voldoen.
Belangrijke aandachtspunten voor uitvaartondernemers:
Verlof tot begraving of crematie — zonder dit document van de gemeente mag de uitvaart niet plaatsvinden. De uitvaartondernemer controleert of dit verlof aanwezig is voor de plechtigheid.
Kistregels — de uitvaartondernemer is verantwoordelijk voor het gebruik van een kist die voldoet aan de wettelijke eisen. Bij crematie moet de kist volledig verbrandbaar zijn; bij begraving op een natuurbegraafplaats volledig biologisch afbreekbaar.
Termijnen — de uitvaartondernemer bewaakt de wettelijke termijnen en vraagt indien nodig ontheffing aan bij de gemeente.
Religieuze uitvaarten — bij islamitische en joodse uitvaarten kan ontheffing worden aangevraagd voor een kortere wachttijd dan de standaard 36 uur. De uitvaartondernemer regelt dit in overleg met de gemeente.
Lees meer over specifieke kistbehoeften bij religieuze uitvaarten in onze blogs over de islamitische begrafenis en de joodse begrafenis.
Wet op de lijkbezorging en nabestaanden
Voor nabestaanden is de wet minder zichtbaar, maar toch relevant. De wet bepaalt wie verantwoordelijk is voor de uitvaart, welke keuzes nabestaanden mogen maken en wat de rechten zijn rondom de kistkeuze.
Nabestaanden hebben het recht om:
- Zelf een uitvaartkist te kiezen, ook buiten de uitvaartondernemer om
- De wijze van lijkbezorging te bepalen, binnen de wettelijke mogelijkheden
- Asverstrooiing te laten plaatsvinden op een toegestane locatie
- De overledene thuis op te baren
Lees meer over de rechten van nabestaanden in onze blog over zelf een uitvaartkist kiezen.
Wet op de lijkbezorging en de wilsbeschikking
De wet erkent de wilsbeschikking als juridisch bindend document voor de uitvaartwensen van de overledene. Als iemand in een wilsbeschikking heeft vastgelegd hoe hij of zij begraven of gecremeerd wil worden, zijn nabestaanden verplicht deze wensen te respecteren — tenzij dit wettelijk niet mogelijk is.
Lees meer over het vastleggen van uitvaartwensen in onze blog over de wilsbeschikking.
Veelgestelde vragen over de Wet op de lijkbezorging
Nee. Begraving mag in Nederland alleen op een erkende begraafplaats. Een tuin of privéterrein is dat niet, ook niet als de eigenaar toestemming geeft.
Dan is de gemeente verplicht om de lijkbezorging te verzorgen. Dit wordt een gemeentelijke begrafenis of crematie genoemd.
Ja. De wet vereist een kist of een goedgekeurd alternatief bij elke begraving of crematie. Lees meer in onze blog over is een uitvaartkist verplicht in Nederland.
Ja, maar de regels van het bestemmingsland zijn van toepassing. Nederland stelt geen beperkingen aan het uitvoeren van as, maar andere landen kunnen dat wel doen.
